UCZESTNICTWO NAUKOWCÓW

Uczestnictwo naukowców nobilituje organizacje społeczne, podobnie jak posia­danie tytułów naukowych nobilituje działaczy państwowych czy partyjnych. Przykłady można by mnożyć, wzrastający wpływ nauki na poglądy i postę­powanie ludzi jest niewątpliwy. Zauważmy, że nie żąda się tu od nauki dowodów (pozostawiając je specjalistom), przyjmuje się jej prawdy, uznając jej autorytet.W innym sensie mówi się o autorytecie teorii naukowej czy autoryte­cie orientacji badawczej. Ma się tu na myśli zupełnie odmienną sytuację. Dawniej, gdy uznawano, że teoria prawdziwa jest po prostu odzwierciedle­niem rzeczywistości, nie można było mówić o autorytecie teorii. Jeśli teoria nie zgadzała się z faktami, uznawano, że należy ja odrzucić, a przyjąć tę, która lepiej wyjaśnia fakty. 

AUTORYTET NAUKI W SPOŁECZEŃSTWIE

Mówi się np. o autorytecie nauki w społeczeństwie, mając przy tym na myśli ogromny wzrost znacze­nia nauki i zainteresowania nauką. Z rozstrzygnięciami nauki liczyć się musi każda ideologia, każdy system filozoficzny. Nawet jeśli mówi się, że nauka nie może wytłumaczyć wszystkich zjawisk przyrody, że wciąż pozostają zjawiska niezbadane, wywołujące niepokój, to uznaje się, że nauka jeszcze nie wypowiedziała się na ten temat ostatecznie, wierząc jednocześnie, że świadectwo nauki będzie rozstrzygające. O randze nauki w życiu społecznym świadczy również powoływanie się na opinie naukowców przy podejmowa­niu ważkich decyzji państwowych w celu zwiększenia aprobaty społecznej.

PRZEŚWIADCZENIE

Przeświadczenie, że zmysły i zdolność logicznego myślenia wystarczą do uzy­skania jednoznacznej i prawdziwej wiedzy o świecie, obecne jest zawsze w XX-wiecznej myśli neopozytywistycznej. Nie znaczy to, że nauka obywa się bez autorytetów, że nie mają one wpływu na jej rozwój. Za takim prze­ciwstawieniem kryje się przekonanie, że ostateczną instancją decydującą o  uznaniu jakiegoś zdania za twierdzenie nauki jest pozytywny wynik kon­frontacji tego zdania z faktami w ramach określonego systemu wiedzy nau­kowej, niewystarczający zaś jest fakt, że zdanie to ma oparcie w jakimś autorytecie.Nawet jednak pełna akceptacja powyższej tezy nie wyklucza używania pojęcia „autorytet” w odniesieniu do nauki.

WIEDZA NAUKOWA

Wiedza naukowa, która w odróżnieniu np. od wiedzy mistycznej ma być inter- subiektywnie komunikowalna i sprawdzalna, nie może powoływać się na żaden autorytet jako swoje uzasadnienie. Już Bacon pisał: „Nie ma bowiem nic gorszego niż apoteoza błędów, a za prawdziwą klęskę dla rozumu na¬leży uważać, jeżeli do urojeń dołącza się uwielbienie. A niektórzy z no¬wożytnych z największą lekkomyślnością do tego stopnia oddawali się uro¬jeniom, że usiłowali oprzeć filozofię naturalną na pierwszym rozdziale Ge¬nesis, Księdze Joba i innych świętych pismach — pomiędzy żywymi szukając tego, co umarłe” . Aby uniknąć tej „klęski” — „w niewzruszonym i uroczy¬stym postanowieniu należy się ich [idoli — E. K., N. K.] wszystkich wyrzec i wyprzeć, a rozum należy całkowicie od nich wyzwolić i oczyścić […]

W OSTATNIM OKRESIE

W ostatnim okresie coraz częściej w literaturze naukoznawczej pojawia się pojęcie „autorytet naukowy”. Używa się go np. w kontekście badań dotyczących zarządzania nauką czy kierowania zespołami naukowymi, po­jawia się ono także w związku z problematyką sukcesu i kariery nau­kowej. Niestety, wieloznaczność pojęcia autorytetu przenosi się również na pojęcie autorytetu naukowego. Celem, jaki sobie stawiamy, jest zbadanie możliwości takiego sprecyzowania terminu „autorytet naukowy”, aby był on przydatny we wspomnianych badaniach.Warto może zwrócić uwagę na sprawę następującą: niekiedy przeciw­stawia się ostro naukę — autorytetowi. Takie ostre przeciwstawienie pojawia się nieraz w kontekście pytania o uzasadnienie twierdzeń nauki.

DWA ZNACZENIA

Dlatego odróżniać będziemy te dwa znaczenia, mówiąc w pierwszym przypadku o „autorytecie w sensie wpływu”, a w drugim o „autorytecie w sensie uznania”. .Podmioty autorytetu — zarówno w sensie wpływu, jak i w sensie uzna­nia — mogą być rozmaite. Wyróżnić możemy trzy typy autorytetu: 1. au­torytet osoby lub grupy osób; 2. autorytet instytucji formalnej lub orga­nizacji; 3. autorytet nauki, teorii, ideologii, tradycji, norm moralnych, prawnych, kulturowych itp. S. E. Toulmin proponuje nazwy dla autorytetu osoby lub grupy — dominance, autorytetu instytucji — power, autorytetu idei — validity. Nie wszystkie odzaje autorytetu będą nas interesować w równym stopniu przy omawianiu autorytetu naukowego, tylko marginesowo wspomnimy o autory­tecie instytucji formalnych i organizacji, również stosunkowo .niewiele miej­sca poświęcimy trzeciemu z wymienionych rodzajów autorytetu.

ZASIĘG WPŁYWU

Zasięg wpływu może nie być ani zamierzony, ani nawet uświadamiany przez osobę posiadającą autorytet; podporządkowanie autorytetowi jest dobrowolne; 4. zakłada się, że podmiot autorytetu może uzasadnić swoje twierdzenie, a za jego wskazaniami kryją ‚ się głębsze racje, niemniej nie żąda się od niego dowodu ani przedstawie­nia tych racji. W innych opracowaniach (Leksykon PWN), a również w języku potocz­nym funkcjonuje inna definicja autorytetu, zgodnie z którą utożsamia się go z uznaniem, poważaniem, prestiżem. W przeważającej liczbie przypadków zakresy tych pojęć pokrywają się. Osoba, która cieszy się szerokim poważaniem, wywiera zazwyczaj wpływ na zachowanie się innych osób. Nie jest to jednak regułą.

ISTOTA WŁADZY

„Istotą władzy — według autorów WEP — jest możność wpływania, kierowania i kontrolowania działalności innych ludzi, uzyskiwa­nia ich posłuszeństwa, narzucania im swej woli, zmuszania ich do pewnych działań i zaniechania innych”. Przyjmijmy ogólnie, że władzę charakteryzuje wywieranie wpływu na zachowanie się (w szerokim sensie tego słowa) ludzi. Autorytet od innych rodzajów władzy odróżnia to, że: 1. wpływ ten nie wynika z żadnych związków formalnych i nie jest określony w postaci formalnych przepisów i nakazów (można sobie łatwo wyobrazić kogoś, kto mimo po­siadania władzy formalnej nie ma autorytetu; i odwrotnie, mając autorytet, może nie mieć żadnej władzy formalnej).

ZGODNIE Z DEFINICJAMI

Przy ich formułowaniu będziemy mieć na uwadze po pierwsze, aby definiowane pojęcia były przydatne w określonego typu ba­daniach nad społecznością naukowców, po drugie zaś, aby można im było nadać jakiś sens operacyjny. Zanim jednak przejdziemy do właściwego te­matu, musimy zastanowić się nad pojęciem „autorytet”, bowiem jego nie­jednoznaczność determinuje wieloznaczność pojęcia „autorytet naukowy”. Zgodnie z niektórymi słownikowymi definicjami (mamy tu na myśli defi­nicje zawarte np. w Wielkiej encyklopedii powszechnej PWN’, Bołszoj so- wietskoj encyklopedii, Nouveau Larousse universel autorytet jest szczególnym rodzajem władzy.

POJĘCIE AUTORYTETU NAUKOWEGO

Przedmiotem naszego zainteresowania są problemy związane z uściśleniem znaczenia terminu „autorytet naukowy”. Pragniemy podjąć próbę sformuło­wania definicji tego terminu, która unikałaby (w możliwie największym stop­niu) wieloznaczności i nieostrości, a równocześnie pozostawała w zgodzie z potocznym rozumieniem tego słowa. Zadowalające wypełnienie obu tych zadań jednocześnie nie wydaje się możliwe choćby dlatego, że termin ten ma — nawet obecnie — rozmaite odcienie znaczeniowe, toteż propono­wane przez nas definicje będą mieć charakter regulujący, a więc w pewnym stopniu arbitralny.

StudentBlog theme is brought to you by Quasargaming.com online slot games such as Plenty on twenty, Fruits and sevens and Columbus deluxe.