OGRANICZANIE DEFINICJI

Nie chcemy też arbitralnie ograniczać definicji auto­rytetu naukowego do jakiegoś jednego znaczenia terminu ..nauka”, bowiem jej użyteczność nie zależy odętego, co chcemy nazywać nauką. Przy ustalo­nym znaczeniu terminu „nauka” pojęcie autorytetu naukowego ma (z pew­nymi zastrzeżeniami, o których wspomnimy dalej) jednoznacznie określoną denotację. Dla charakterystyki autorytetu naukowego nie jest obojętne określenie jego kręgu oddziaływania. Przede wszystkim należy ustalić, że modyfikacja zachowań czy poglądów osób należących do kręgu oddziaływania osoby X — autorytetu naukowego w pewnej dziedzinie — jest spowodowana działalnością X-a jako naukowca właśnie, a nie np. jako oddanego słusznej sprawie spo­łecznika.

BYĆ AUTORYTETEM

Ktoś może być autorytetem moralnym z racji prawości swego charakteru, uczciwości. Ktoś może być autorytetem w dzie­dzinie mody, polityki, autorytetem, jeśli idzie o termin siewów, autorytetem w dziedzinie budowy mostów, leczenia gruźlicy itd. My zaś chcemy powiedzieć, że osoba X jest autorytetem naukowym w danej dziedzinie nauki. Wydaje się oczywiste,, że w takim przypadku musimy żądać, by osoba ta była naukowcem zajmującym się tą właśnie dziedziną.Zdajemy sobie w pełni sprawę z trudności, którą tu napotykamy i którą zmuszone jesteśmy pozostawić nie rozwiązaną. Określenie, kto jest, a kto nie jest naukowcem, wymaga oczywiście zdefiniowania terminu „nauka”, a sama prezentacja typów rozmaitych definicji tego terminu wymagałaby osobnego opracowania.

POŚWIĘCONA UWAGA

Poświęciłyśmy sporo. miejsca na omówienie pojęć „autorytet nauki”, „autorytet teorii naukowej” głównie po to, by uniknąć dalej nieporozumień, by wyraźnie odgraniczyć je od pojęcia „autorytet naukowy”. Zgodnie z na­szymi intuicjami i chyba potocznym użyciem tego słowa podmiotem autory­tetu naukowego (autorytetem naukowym w podstawowym znaczeniu tego terminu) może być osoba. Przedmiotem autorytetu, inaczej — kręgiem oddzia­ływania, jest osoba, częściej grupa osób podlegających jego wpływowi.Te prowizoryczne ustalenia wymagają dalszych wyjaśnień. Jest rzeczą zrozumiałą, że człowiek może być autorytetem w rozmaitych dziedzinach ż rozmaitych powodów.

INGERENCJA TEORII

Teoria ingeruje nawet w świat faktów. Jak to zauważa Kuhn, „zakres antycypowanych, a więc dających się zaakceptować wyników [na gruncie pewnej teorii czy systemu wiedzy — E. K., N.K.] pozostaje zawsze bardzo wąski w porównaniu z tym, jaki można sobie wyobrazić. Wynik zaś eksperymentu, który nie mieści się w tym wąskim zakresie przewidywań, poczytywany jest zazwyczaj za błąd, za który odpowiedzialność ponosi nie przyroda, lecz uczony”. Jeśli spotykamy np. taki opis: „Pewnego razu, w dzień świętego Franciszka, odziany w kapę na procesję, Józef, w przy­tomności zakonników oraz mieszkańców Copertino, wzleciał na ambonę,0    piętnaście piędzi nad ziemię, i wsparty kolanami o jej krawędź, długo utrzymywał się na klęczkach w równowadze, skrzyżowawszy ramiona”, to raczej skłonni jesteśmy podawać w wątpliwość prawdomówność świadków, podejrzewać, że ulegli oni zbiorowej hipnozie, niż przypuścić, że prawo gra­witacji przestało lokalnie działać — nie dlatego, że jest to jakoś zasadni­czo niemożliwe, ale dlatego, że autorytet tego prawa jest ogromny.

SFORMUŁOWANIE TEORII

Z jednej strony sformułowanie nowej teorii, eliminacja wielu konkurujących hipotez niezwykle przyspiesza rozwój nauki. Może tu być przykładem szybki rozwój termodynamiki, oparty na atomistycznej teorii Ludwiga Boltzmana, która ugruntowała teorię ciepła Rudolfa Clausiusa, wyeliminowała hipotezę energetyzmu wysuniętą przez Wilhelma Ostwalda. Z drugiej jednak strony historia nauki zna liczne przypadki hamowania rozwoju nauki przez uznane teorie, które ograniczając możliwe hipotezy kie­rują badania w ślepe uliczki.-Jaskrawym przykładem takiego stanu rzeczy były długie i bezowocne badania właściwości eteru — ośrodka drgań elektro­magnetycznych; nie do pomyślenia było bowiem, by mogły one rozchodzić się w próżni.

USUNIĘCIE NIEDOKŁADNOŚCI

Te niedokładności usunął dopiero Kepler, co nie przeszkodziło wcześniejszemu uznawaniu teorii Ko­pernika.Teoria, żeby mogła stać się teorią wyjaśniającą rzeczywistóść, musi zdobyć sobie status autorytetu, stylu naukowego myślenia. Do tego mo­mentu prezentuje ona tylko ‚„arbitralny teoretyczny sąd” poszczególnych uczonych.Powszechnie uznany, spójny zespół hipotez, który zyskuje sobie miano teorii, zaczyna funkcjonować jako autorytet, wywiera wpływ na kierunek i sposób badań naukowych poprzez ograniczenie możliwych hipotez wyjaśnia­jących.Tego ograniczenia zbioru możliwych hipotez przez teorię nie można oceniać jednoznacznie.

 

PRAWIDŁOWOŚĆ TWIERDZEŃ

Uzmysłowienie sobie względnej prawdziwości twierdzeń nauki, hipotetyczności tych twierdzeń, możliwości istnienia hipotez konkurujących ukazuje zupełnie nowe problemy. Jedna hipoteza może wyeli­minować inne, choćby one także wyjaśniały obserwowane fakty. Na pyta­nie, dlaczego tak jest, zwykle odpowiada się, że jest to zastąpienie teorii bardziej skomplikowanej teorią prostszą. Z metodologicznego punktu widze­nia główną zaletą teorii Kopernikańskiej jest jej prostota w porównaniu z teorią Ptolemeusza. Jest to jednak spojrzenie z naszej obecnej perspekty­wy. „Pomijając fakt. że idea ruchu ziemi była antyintuicyjna. oryginalna konstrukcja Kopernikańska miała również wady techniczne, była ona zasad­niczo mniej prosta niż najlepsza ówczesna konstrukcja Ptolemeusza i w pew­nych marginalnych punktach mniej dokładna”

UCZESTNICTWO NAUKOWCÓW

Uczestnictwo naukowców nobilituje organizacje społeczne, podobnie jak posia­danie tytułów naukowych nobilituje działaczy państwowych czy partyjnych. Przykłady można by mnożyć, wzrastający wpływ nauki na poglądy i postę­powanie ludzi jest niewątpliwy. Zauważmy, że nie żąda się tu od nauki dowodów (pozostawiając je specjalistom), przyjmuje się jej prawdy, uznając jej autorytet.W innym sensie mówi się o autorytecie teorii naukowej czy autoryte­cie orientacji badawczej. Ma się tu na myśli zupełnie odmienną sytuację. Dawniej, gdy uznawano, że teoria prawdziwa jest po prostu odzwierciedle­niem rzeczywistości, nie można było mówić o autorytecie teorii. Jeśli teoria nie zgadzała się z faktami, uznawano, że należy ja odrzucić, a przyjąć tę, która lepiej wyjaśnia fakty. 

AUTORYTET NAUKI W SPOŁECZEŃSTWIE

Mówi się np. o autorytecie nauki w społeczeństwie, mając przy tym na myśli ogromny wzrost znacze­nia nauki i zainteresowania nauką. Z rozstrzygnięciami nauki liczyć się musi każda ideologia, każdy system filozoficzny. Nawet jeśli mówi się, że nauka nie może wytłumaczyć wszystkich zjawisk przyrody, że wciąż pozostają zjawiska niezbadane, wywołujące niepokój, to uznaje się, że nauka jeszcze nie wypowiedziała się na ten temat ostatecznie, wierząc jednocześnie, że świadectwo nauki będzie rozstrzygające. O randze nauki w życiu społecznym świadczy również powoływanie się na opinie naukowców przy podejmowa­niu ważkich decyzji państwowych w celu zwiększenia aprobaty społecznej.

PRZEŚWIADCZENIE

Przeświadczenie, że zmysły i zdolność logicznego myślenia wystarczą do uzy­skania jednoznacznej i prawdziwej wiedzy o świecie, obecne jest zawsze w XX-wiecznej myśli neopozytywistycznej. Nie znaczy to, że nauka obywa się bez autorytetów, że nie mają one wpływu na jej rozwój. Za takim prze­ciwstawieniem kryje się przekonanie, że ostateczną instancją decydującą o  uznaniu jakiegoś zdania za twierdzenie nauki jest pozytywny wynik kon­frontacji tego zdania z faktami w ramach określonego systemu wiedzy nau­kowej, niewystarczający zaś jest fakt, że zdanie to ma oparcie w jakimś autorytecie.Nawet jednak pełna akceptacja powyższej tezy nie wyklucza używania pojęcia „autorytet” w odniesieniu do nauki.

StudentBlog theme is brought to you by Quasargaming.com online slot games such as Plenty on twenty, Fruits and sevens and Columbus deluxe.