BADANIA EMPIRYCZNE

Jak wykazują badania empiryczne, liczba osób mających autorytet jest niewielka w stosunku do liczności środowiska, względem którego się je określa. Tak więc „tylko nieliczni naukowcy przyczyniają się do postępu nauki”Na zakończenie rozważań dotyczących definicji autorytetu naukowego na­leży wspomnieć jeszcze o takich szczególnych przypadkach użycia tego po­jęcia, w których podmiotem nie jest osoba. Coraz częściej w nauce współ­czesnej osiągnięcia naukowe są wynikiem pracy zespołowej. Klasycznym przy­kładem może być grupa francuskich matematyków publikujących swe prace pod kryptonimem „Bourbaki”. Można więc powołać się na grupę osób jako na autorytet naukowy. Niekiedy można mówić również o instytucji nauko­wej jako podmiocie autorytetu naukowego.

WYOBRAŻENIE BADAŃ

Wprawdzie można sobie wyobrazić badania mające ustalić, kto dla Y-a jest autorytetem naukowym, wystarcza wtedy stwierdzić, że Y należy do kręgu oddziaływania X-a. Nie popełnimy błędu mówiąc, że X jest autorytetem naukowym dla Y-a, choćbyśmy nie sprawdzali, jak duży jest krąg oddziaływań X-a. Zwykle jednak badania nad autorytetem dotyczą pewnych naturalnych środowisk naukowych, takich jak zespół, wydział, uczelnia, środowisko uni­wersyteckie, środowisko naukowe w skali kraju, kontynentu, świata. Te właśnie naturalne środowiska stanowią kręgi oddziaływania poszukiwanych autorytetowi.

AUTORYTET W SENSIE WPŁYWU

Nie rozstrzygamy, czy autorytety są „zasłużone”, czy też powstają jako wynik świadomych zabiegów pewnych grup osób lub instytucji. Proble­my te mogą stanowić przedmiot dociekań badaczy zajmujących się socjologią nauki, ale wykraczają poza cel, który tutaj sobie postawiłyśmy.Powróćmy do definicji autorytetu naukowego w sensie wpływu. Należy rozważyć jeszcze jedną wątpliwość. Chodzi o liczność kręgu oddziaływania autorytetu. Czy może on być jednoelementowy? Czy wystarczy, by należało do niego pięć osób, czy musi ich być więcej — może wszyscy specjaliści z danej dziedziny?Nie sposób zaproponować tu żadnego arbitralnego rozstrzygnięcia. Wy­daje się oczywiste, że jednoelementowy krąg oddziaływań to zbyt mało, by można kogoś nazwać autorytetem.

W SŁUSZNEJ SPRAWIE

Wydaje się, że spotykamy tu więcej kontrowersji niż w wypadku, gdy. bierzemy pod uwagę tylko twórczość naukową, jako że te same za­chowania mogą być różnorako oceniane w zależności od zapatrywań oce­niającego. Przykładem może być reakcja środowisk naukowych na znane memorandum 11 biologów molekularnych wzywających do czasowego wstrzy­mania pewnych prac genetycznych. Można powiedzieć, że występowanie w słusznej sprawie zwiększa prestiż uczonego, tak jak zaangażowanie w sprawy wątpliwej wartości moralnej obniża ten prestiż, choćby uczony miał wybitne osiągnięcia naukowe. Sprawy te z konieczności traktujemy pobieżnie, tak jak nie podejmujemy tutaj problemów związanych z powstawaniem autorytetu i jego rolą w życiu naukowym.

W KONKRETNYCH BADANIACH

Ważne jest tylko, by w konkretnych badaniach jasno zdawać sobie sprawę, które po­jęcie jest przyjmowane i konsekwentnie stosować te same kryteria. Dalsze rozważania ograniczymy do pojęcia autorytetu naukowego w sensie wpływu i problemów związanych z jego operacjonalizacją, należy zatem podkreślić, że również druga z prezentowanych definicji odnosi się do pewnej sytuacji modelowej. Przy uznaniu bowiem najczęściej uwzględnia się nie tylko osiągnięcia naukowe danej osoby, ale również ocenia się, jak pełni ona społeczną rolę uczonego. Bierze się zatem pod uwagę nie tylko twórczość uczonego, ale również jego osobowość, postawę w stosunku do uprawianej dyscypliny, a nawet w stosunku do ważnych wydarzeń społecznych i po­litycznych.

ZAKRESY POJĘĆ

Zakresy pojęć autorytetu naukowego w sensie wpływu i w sensie uzna­nia nie pokrywają się. Bardzo często uznanie osoby X obejmuje szerszy krąg niż jej faktyczny wpływ. Bywają także przypadki odwrotne. Przy uznaniu bowiem uwzględnia się najczęściej nie tylko osiągnięcia naukowe danej osoby, ale również ocenia się, jak pełni ona społeczną rolę uczonego. Trudno rozstrzygnąć a priori, które z tych dwóch określeń jest bardziej przydatne w konkretnych badaniach naukowych. Wydaje się, że. do jednych celów lępiej nadaje się jedno, do innych drugie. Być może w badaniach dotyczą­cych sukcesu naukowego, gdzie dużą rolę odgrywać może psychologiczny moment uznania, pomocna będzie druga definicja, pierwsza natomiast stanowić może lepszą podstawę do obiektywnej oceny pracownika nauki.

WCZEŚNIEJSZE UWAGI

Powyższa definicja została sformułowana na podstawie tego znaczenia terminu „autorytet naukowy”, które utożsamia pięcie autorytetu z pewnym szczególnym rodzajem wpływu omówionym na wstępie. Można jednak zapro­ponować definicję, która brałaby pod uwagę drugie z analizowanych na wstępie znaczeń. Uwzględniając wcześniejsze uwagi dotyczące podmiotu i przedmiotu auto­rytetu naukowego, definicja ta brzmiałaby następująco: w okresie T X jest autorytetem naukowym (w sensie uznania) w dziedzinie D dla kręgu oddziały­wania W wtedy i tylko wtedy, gdy istnieje niepusty zbiór naukowców W i X, w okresie T zyskuje uznanie, poważanie w kręgu W dzięki swej działal­ności naukowej w dziedzinie D.

ZGODNIE Z INTUICJAMI

Zgodnie bowiem z naszymi intuicjami X jest autorytetem naukowym tylko wtedy, gdy wpływa na działalność naukową innych. Tak więc krąg oddziaływania autorytetu naukowego stanowią ci naukowcy, którzy w swej pracy naukowej podlegają wpływowi tego autorytetu. Wpływ rozumiemy tutaj szeroko. X wy­wiera wpływ, tzn. modyfikuje działalność naukową innych nie tylko wtedy, gdy inspiruje, krytycznie ocenia wyniki,’lecz również wtedy, gdy jego osiągnię­cia naukowe stanowią, jak to określił J. Szacki, układ odniesienia dla innych naukowców. Dodajmy, że nie może to być jawnie negatywny układ odniesienia. Zarysowuje się więc następująca definicja autorytetu naukowego w sensie wpływu: X jest autorytetem naukowym w okresie T w dziedzinie D dla kręgu oddziaływania W wtedy i tylko wtedy, gdy istnieje taki niepusty zbiór naukowców W, że osiągnięcia naukowe X w dziedzinie D modyfi­kują w tym okresie działalność naukową osób należących do zbioru W.

 

ODDZIAŁYWANIE AUTORYTETU

Może się wydawać, że krąg oddziaływania autorytetu naukowego w danej dziedzinie należy ograniczyć do specjalistów tej właśnie dziedziny. Zauważmy jednak, że osiągnięcie w jednej z nauk może mieć kapitalne znaczenie dla rozwoju innych gałęzi nauki, że często prowadzone są badania na styku różnych specjalności, np. dla biofizyka z pewnością nie są obojętne niektóre prace z zakresu biologii. G. Dobrow zwracał uwagę na pewien sposób jakościowej oceny osiągnięcia naukowego, zgodnie z którym o wartości tego osiągnięcia świadczy jego oddziaływanie na inne dziedziny nauki. Określenie jednak kręgu oddziaływania autorytetu naukowegoX-a jako zbioru naukowców, których poglądy czy zachowanie się jest modyfikowane pod wpływem działalnościX-a jako naukowca, jest zbyt szerokie.

OSOBY NALEŻĄCE DO KRĘGU

To nie wyczerpuje jeszcze zagadnienia, ważne jest również, jakie osoby należą do kręgu oddziaływania AT-a. Posłużymy się przykładami: astronom prowadzi popularną pogadankę w telewizji, biolog wykłada teorię dziedzi­czenia w kręgu fizyków, ekonomista wygłasza odczyt w domu kultury. Ludzie ci niewątpliwie kształtują poglądy swoich słuchaczy, są dla odbiorców autorytetami w danej dziedzinie. Nazwanie ich jednak autorytetami nauko­wymi kłóci się ze zwyczajowym rozumieniem tego terminu, bowiem wpływ, jaki wywierają, nie wynika z ich osiągnięć naukowych, ale z faktu, iż są specjalistami, innymi słowy, z autorytetu nauki w społeczeństwie. To, co zostało powiedziane, usprawiedliwia następne ograniczenie — krąg oddziały­wania autorytetu naukowego w danej dziedzinie tworzą naukowcy.

StudentBlog theme is brought to you by Quasargaming.com online slot games such as Plenty on twenty, Fruits and sevens and Columbus deluxe.